Recensie

Recensie van het boek DESHIMA in Ervaar Japan.nl

4 november 2025

Ik dacht altijd dat mijn boek ‘Deshima’ een non-fictieboek was… tot ik deze recensie las 😉. Blijkbaar leest het als een meeslepende tijdreis. Wat wil een schrijver nog meer? Dank aan Wouter voor deze geweldige bespreking — ik lees hem met rode wangen van plezier (en een beetje ongeloof).

“Als je mij vraagt wat voor type boek ik leuk vind om te lezen, dan denk ik dat ik waarschijnlijk “legal thriller” zou zeggen. Maar eigenlijk vind ik alles met een goed verhaal leuk. Iets wat je als lezer lekker meesleept. Dat duwt mij eigenlijk al bijna automatisch richting fictie en ik zal dan ook vanuit mezelf niet zo heel snel een non-fictie boek pakken.

Maar… ik had van Anne Sey al eens het boek Terug naar Japan gelezen. Dat is een verhaal over een reis die Anne door het zuiden van Japan gemaakt heeft op de fiets. Een verhaal dat me, net als een goed fictie boek, lekker meesleepte tot op het punt dat ik het gevoel had samen met haar op reis te zijn.

Dus toen ik hoorde dat Anne een boek geschreven had over het dagelijks leven op het piepkleine eilandje Dejima bij Nagasaki was ik meteen geïnteresseerd. En laat ik maar meteen met de deur in huis vallen: het was een leuk boek om te lezen.

Dejima of Deshima

Wat de oplettende lezer direct opvalt is dat het boek Deshima heet en dat ik het hierboven over Dejima heb. Beiden zijn een geromaniseerde van hetzelfde woord in Japanse tekens en worden eigenlijk door elkaar heen gebruikt. Er is niet één correcte weergave. Voor het schrijven van deze website heb ik vanaf het begin gekozen voor Dejima, dus vandaar dat ik het over Dejima heb terwijl Anne gekozen heeft voor Deshima. In het boek zelf komen ook nog andere historische varianten voorbij zoals Decima.

Voor ik het over het boek ga hebben eerst even een klein beetje over wat Dejima, het eilandje, zo bijzonder maakt dat er een boek over geschreven kan worden. Zoals je wellicht weet was Japan tussen 1603 en 1868 volledig van de rest van de wereld afgesloten. In die periode kwam er (bijna) niemand het land uit en (bijna) niemand het land in. Alleen Nederland, China en Korea was het toegestaan om handel te drijven met Japan en dat alleen vanuit een afgeslote enclave in de westelijke havenstad Nagasaki. De Nederlandse handelsenclave was gevestigd op het piepkleine eilandje Dejima en was daarmee 250 jaar lang de enige verbinding tussen Japan en de westerse wereld.

Op Dejima ontmoetten twee totaal andere culturen elkaar, handelden met elkaar en leerden van elkaar. Vanuit historisch oogpunt is dat een uniek verhaal waarover verrassend veel te vertellen is. En dat is het verhaal wat het boek Deshima vertelt. Het is een verhaal met leuke anekdotes over culturele interactie en het geeft daarmee een bijzonder inkijkje in hoe het geweest moet zijn voor de Nederlanders die op het eiland woonden.

Een goed verhaal heeft een held nodig. De held van het verhaal over Deshima is Philip Franz von Siebold die van 1823 tot 1829 geneesheer van dienst was in de handelspost. Decennia later verbleef hij nogmaals een aantal jaar in Nagasaki. Tijdens zijn verblijf op Dejima heeft Siebold een enorme verzameling opgebouwd op het gebied van flora, fauna en volkenkunde. Die verzameling is trouwens ook nu nog voor het publiek te zien in het Sieboldhuis in Leiden.

Het verhaal van Deshima vertelt over hoe Siebold zijn tijd in Japan beleefd moet hebben aan de hand van reisverslagen, prenten en aantekeningen in de dagregisters die door de opperhoofden van de handelspost werden bijgehouden. Hoewel het verhaal van Siebold redelijk centraal staat worden de bronnen ook gebruikt om de situatie van Siebold in historisch perspectief te plaatsen en te vergelijken met anderen die voor en na hem op het eiland gewoond hebben. En dat doet het op een vermakelijke manier, als ware het een tijdreis.

Terug, terug… Het is 1862, en handelsagent Sieburgh van de firma Coningh Carst en Lels uit Yokohama krijgt op Deshima een terrein toegewezen om een woon- en pakhuis te bouwen, althans, zo meldt het Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage. Ik moet even slikken. Hoog tijd om zelf in actie te komen. Eerst een paar stukjes grond aan de west- en zuidkant van het eiland laten verdwijnen, die horen daar niet. En de stenen overwallen, die moeten hersteld. Terug naar 1861, er is nog zoveel werk te doe. De stenen huizen hier, fraaie gebouwen misschien, maar oorspronkelijk stonden ze er niet.

Bladzijde 29

Anne neemt de lezer letterlijk mee op een reis door de tijd langs de verschillende generaties die door de eeuwen heen het eiland bewoond hebben. Het verhaal van Deshima is onderverdeeld in 24 verschillende thema’s die verschillende aspecten van het leven op het eiland uitlichten zoals het door de eeuwen heen gevormd en veranderd is. Zo gaat het verhaal over hoe het leven geweest moet zijn in een ommuurde enclave waarin de inwoners het grootste deel van de tijd effectief opgesloten zaten, maar ook over hoe de inwoners er toch het beste van wisten te maken.

Beoordeling Deshima

Al met al heb ik genoten van dit boek over die illustere kleine handelspost die eeuwenlang integraal geweest is in het ontwikkelen en onderhouden van de bilaterale relatie tussen Nederland en Japan. Ieder detail is een historisch accuraat feit (met een bronvermelding) en daar waar de auteur toch een aanname of een interpretatie pleegt wordt dat ook duidelijk als dusdanig weergegeven. En met dat laatste is het niet alleen maar het historische verhaal over Deshima en haar inwoners. Er ligt een tweede laag bovenop het verhaal, misschien zelfs een verhaal op zichzelf, over de ontdekkingsreis van Anne.

En het is juist dat laatste, de manier waarop Anne de lezer mee neemt op haar eigen reis door de tijd, die het boek zo vermakelijk maakt. Het is niet alleen maar een zo accuraat mogelijke weergave van historische feiten, het is een reisverhaal van Anne door de tijd en zoals met een goed reisverhaal heb je als lezer het gevoel dat je samen op reis bent.”