Recensie

Recensie van het boek DESHIMA in Tokyo.nl

3 november 2025

“Een klein eilandje in de baai van Nagasaki speelde ooit een grote rol in de wereldgeschiedenis. In haar boek DESHIMA laat Japankundige Anne Sey zien hoe het leven eruitzag op deze unieke Nederlandse handelspost, waar Oost en West elkaar ontmoetten achter gesloten poorten.

Het boek van Anne Sey laat je kennis maken met het dagelijkse leven op Deshima, en helpt je op een levendige wijze in te beelden hoe het daar geweest moet zijn. Het boek is heel toegankelijk en op een leuke toon geschreven.

Deshima is gebaseerd op een rijke verzameling bronnen: reisverslagen, brieven, kaarten, tekeningen en archiefstukken die samen een levendig beeld schetsen van deze hele bijzondere plek in Japan. Je leert wat onze voorouders daar dagelijks deden, maar ook wat er gebeurde, wie er woonde, en waar ze zo geïnteresseerd in waren.

Branden, aardbevingen, stormen en diefstallen? Het was zeker geen 200 jaar lang alleen maar vervelen en uit je neus eten… Maar of het een pretje was om in dit ‘gevangenschap’ te leven?

Ik laat de verhalen graag aan Anne over.

Het eilandje veranderde voortdurend door de wisselende bewoners, (herinrichting van) de gebouwen en zelfs de steeds opnieuw aangepaste omheining die het kleine kunstmatige eiland van de Japanse samenleving afgrensde. Grappig genoeg was de omheining regelmatig onderwerp van gesprek, en van het onderhoud. De Japanners wilden niet zomaar toegang geven tot het vaste land. En was het nu een stenen muur, een houten hek zoals op een schilderij, of?

Dat veranderde nogal eens in de loop der jaren!

Dit zijn misschien wel vragen die jij ook zou hebben over deze geschiedenis:

• Voelde het als een gevangenis om daar te leven?
• Werden bezoekjes aan het vasteland toegestaan? Wanneer en waarom?
• Hoe vaak kwam een nieuw schip op bezoek? 1 keer per maand? 1 keer per jaar? Antwoord: steeds minder…
• Welke kleding droegen de bewoners?
• Met wie hadden de Nederlanders allemaal contact?
• Wat aten en dronken ze daar? De Nederlanders hielden van een feestje
• Hadden ze er een wc? een douche? een bad? Hoe verzorgden ze zich in de 17e tot de 19e eeuw?
• Waren de opperhoofden daar met hun hele gezin bij elkaar? Met vrouw en kinderen?
• Waren er echt alleen maar Nederlanders? Of waren er ook slaven, of bewoners uit andere landen?
• Hoeveel onderbroeken liet opperhoofd Duurkoop na? 95 welteverstaan, inclusief 131 handdoeken.

Dat laatste is wat de schrijfster tegenkwam tijdens haar zoektocht door archiefstukken. Een nalatenschap van een opperhoofd geeft je een beeld wat ze allemaal wel en niet hadden. Wat hun voorliefde had, en waar ze misschien alleen maar van konden dromen.

Door allerlei bronnen vallen de puzzelstukjes van het leven op Deshima meer en meer op hun plek. Een totaalbeeld zullen we nooit krijgen, maar met dit boek krijg je een heel goed beeld van de geschiedenis in het verre oosten: de Oost.

Het is fascinerend dat al deze informatie nu overzichtelijk in één toegankelijk boek beschikbaar is.

Het leven op Deshima

De hoofdstukken zijn opgedeeld in onderwerpen. De schrijfster neemt je in elke hoofdstuk mee met een uniek onderwerp. Onder meer hoe de bewoners zichzelf verzorgden, wat ze aten en dronken, welke muziek er werd gespeeld, maar ook hoe de begrafenissen werden geregeld.

Biljart werd veel gespeeld.

Beetje bij beetje opent the boek het venster naar dit verre verleden. En meer en meer wordt het duidelijk hoe ze daar geleefd moeten hebben tussen wal en schip? Tussen hoop en wanhoop? Tussen familie en land, of tussen God en de handel.

Siebold is een naam die regelmatig wordt genoemd in het boek, en niet zonder reden.

Wist je bijvoorbeeld dat Siebold werd verbannen omdat hij verboden spullen het land wilde uitsmokkelen? En dat ze daar alleen achter waren gekomen toen het schip dat hij gebruikte bij vertrek kapot ging? Verboden voorwerpen zoals kaarten van Japan werden in zijn bezit gevonden. Het resultaat: Japan verlaten en nooit meer terugkomen… Totdat….

Chinezen waren er ook.

We lezen ook dat dichtbij het Nederlandse verblijf een plek was waar Chinezen zaten, die onder geen enkele voorwaarde met de Nederlanders in contact mochten komen. Wist jij dat?

De Japanners waren behoorlijk streng, soms tot het genadeloze toe. Alleen richting het eind van dit unieke tijdperk, rond 1850, werden de regeltjes voor de Nederlanders beetje bij beetje versoepeld. Ze kregen toen langzaam aan wat meer bewegingsvrijheid, en werden vaker toegelaten om het vaste land te bezoeken. En later mochten ze er zelfs wonen.

Hoe moeten de Nederlanders zich 200 jaar lang gevoeld hebben op dat postzegel-grote eilandje?

Dat is precies wat je in dit boek kunt ontdekken. Anne neemt je mee naar het Japan van eeuwen geleden, waar Nederlanders en Japanners op steenworp afstand van elkaar leefden, maar door een klein bruggetje toch in 2 unieke werelden.

Het boek staat vol met unieke verhalen en informatie.

Hier enkele voorbeelden:

• Enige Nederlanders waren heel creatief met smokkelen van verboden spullen. Zo werd er wel eens iemand in het gezelschap ‘ziek’ tijdens hun uitje naar het vaste land. De zieke werd niet gefouilleerd en kon zo spullen het eiland binnen smokkelen.
• Nederlandse vrouwen, gehuwd met 1 van de bewoners, werden niet toegestaan op dit eiland. Toch zijn er enkele Nederlandse vrouwen op dit eilandje aanwezig geweest. En terwijl Nederlandse vrouwen over het algemeen niet mochten blijven, werd er een uitzondering gemaakt voor jonge kinderen. Daarnaast kregen veel opperhoofden regelmatig bezoek van Japanse prostituees.
• Het christelijke geloof mocht zeker niet het ‘vaste land’ bereiken, maar uit inventarislijsten blijkt dat de Bijbel in welke vorm dan ook (soms alleen het nieuwe testament of soms in een andere taal) toch op het eiland aanwezig moeten zijn geweest. Dat betekend tegelijkertijd niet dat ze hun christelijke geloof in Japan zomaar konden uitoefenen.
• Tijdens de reis naar de Shogun in Edo (het huidige Tokyo) die ongeveer 3 maanden duurde, werden herbergen en onsen bezocht. Dit betekende dat sommige Nederlanders de hotspring heel erg gingen waarderen, vooral na een hele dag reizen.

Persoonlijke toevoeging

Als je de onderwerpen snel doorneemt, merk je misschien dat sommige niet meteen je interesse wekken. Want niet iedereen wil weten wat er precies in hun tuin gebeurde, of welk type omheining het eilandje had?

Toch ontdekte ik in elk hoofdstuk onverwachte feiten, waardoor mijn interesse steeds weer werd vastgehouden.

Mijn tip: Sla geen hoofdstuk over wanneer je de titel niet bevalt.

De rijke en levendige details in dit boek laten je wegdromen naar het Japan van vroeger. Wie weet ontwaakt er bij het lezen wel een nieuwe reisinspiratie en wil je zelf het fascinerende Deshima of Nagasaki bezoeken!?”